Župa Gradac

Autor Davor Gaurina prof.

Župa Gradac

U ranom srednjem vijeku prostor u srcu Dalmatinske zagore koji se proteže na području današnjeg Kninskog, Kosova i Petrova polja bio je jedinstven i poznat pod imenom Polje. Termin Petrovo polje ( Campus Petri) u 14. i 15. stoljeću odnosi se na današnje Kosovo i Petrovo polje. Naselje tog imena koje pokojni Karlo Kosor ubicira ( smješta) između današnjeg Gradca i Otavica prvi put se spominje 1342. kao villa Petrvoapolya. Prije Turaka, od današnjih mjesta u okolice, još se spominju Drniš, Badanj i Siverić. Iako se u pisanim izvorima ostala današnja naselja eksplicitno ne spominju znamo da su postojala jer imamo potvrdu u brojnim arheološkim ostatcima u gotovo svim današnjim mjestima. Osim toga u pisanim izvorima spominju se Vlasi plemićke obitelji Nelipića koja je vladala ovim krajem, a oni su morali imati svoja selišta. U turska vremena (od 1522. do 1683. godine) područje Petrova polja bilo je nahija, a pripadalo je Kliškom sandžakatu i bosanskom pašaluku. Od 1522. do 1528. na ovim prostorima postojao je vilajet ( upravno teritorijalna jedinica) HRVATI.

Prvi popis (nositelja kućanstava u svrhu ubiranja poreza) imamo iz 1528. godine. Prosječan broj članova kućanstva u to vrijeme je 7 – 8 osoba pa iz toga možemo zaključiti koliki je bio broj stanovnika pojedinog sela. Na tom popisu nalaze se samo sela oko gornjeg toka rijeke Čikole ( Poljšice ), jer se samo taj dio nalazio pod Turskom vlašću. Turci su to pretežno stočarsko stanovništvo, u početku, tretirali kao zemljoradnike jer su tako ubirali veći porez. Na prostoru nahije Petrovo polje spominju se sela: Brskale (neubicirano), Ljubićani (neubicirano) te mezra Vrte (neubicirano). Termin mezra znači slabo, odnosno nestalno nastanjeno selo. Još se spominju sela Prečević ili Perković (ovisno o načinu čitanja) i Gradčac odnosno Gradac. Selo Perković također nije ubicirano, ali se vjerojatno nalazilo negdje u okolici današnjeg Gradca, a imalo je 39 kršćanskih kuća. Pripadalo je čifluku ( seoski posjed) Hasana i Kurda, sinova Jusufovih, sandžakbegov has (posjed), džemat ( zajednica) Petra, sina Dobrilova. Donosim popis nositelja kućanstava sela Perković koji treba čitati prvo lijevu pa desnu kolonu izmjenično, tj. prvi red lijeve kolone pa prvi red desne kolone itd. Ovaj način čitanja važi i za sve ostale popise.

Petar, sin Dobrilov, knez	Vladislav, njegov sin
Radosav, njegov brat	Stipan, njegov brat
Vukić, njegov brat	Radivoj, njegov sin
Radica, njegov brat	Toman, sin Radosavljev
Radica, sin Radulov	Pavko, sin Radosavljev
Gurda, njegov brat	Vukašin Kaničić
Vladko, sin Kaničićev	Radosav, njegov sin
Dragoje, sin Đorđev	Vukmir, sin Radivojev
Tvrtko, sin Vukmirov	Radojina, njegov sin
Vukosav, sin Vukmirov	Radivoj, sin Vukosavljev
Radoje, njegov brat	Cvitko, njegov brat
Obrad, njegov brat	Vukić, sin Radičin
Ivko, zet Radičin	Ivan, sin Vukmirov
Milko, njegov sin	Nikola, njegov brat
Cvitko, sin Radičin	Vladisav, njegov brat
Radoje, njegov brat	Radovan, njegov brat
Radica, Milobradov	Radoje, njegov brat
Nikola, sin Radojev	Đorđe, sin Radojev
Đorđe, sin Stipkov	Radica, sin Stipkov
Marko, njegov brat	Pavle, njegov brat

Broj kuća: 39

Selo je Turcima donosilo sljedeće prihode:

Ispendža ( porez vlasniku zemlje)975

pšenica, 30 kejla, iznos450

ječam, 22 kejla, iznos220

proso, 20 kejla, iznos200

raž, 5 kejla, iznos50

bostan (lubenica)24

med30

porez na svinje30

nijabet ( prihod od globa), mlađarina i poljačina150

Svega2129 (akči - srebrnjaka)

Selo Gradac je džemat Radoja, sina Jerakova, sandžakbegov has. Donosimo i popis nositelja kućanstava sela u kojem je bilo 69 katoličkih i tri kuće poturčenih muslimana.

Od muslimana: Ahmed, sin Vladosavljev, neoženjen; Hasan, Mrčinov, neoženjen; Hasan, Kojin, neoženjen.

Katolika ima puno više. A nabrojeni su sljedeći nositelji kućanstava kako slijedi:

Radoje, sin Jerakov	Dragić, sin Kalninin
Stipan, sin Petrov	Ivaniš, negov brat
Jakov, sin Bulov	Matej, negov brat
Juraj, njegov brat	Mihovil, njegov brat
Kolin, sin Vladisavljev	Dragić, njegov brat
Vukdrag, sin Kolinov	Mikula, sin Petrov
Vid, njegov brat	Matej, negov brat
Stipan, njegov brat	Baština Jurja, sina Stipanova
Nikola, sin Radičinov	Radihna, njegov brat
Stanislav, njegov brat	Ivaniš, njegov brat
Duje Došlica	Vuk, njegov sin
Ivko, sin Cvetin	Vukić,njegov sin
Radica, njegov brat	Vukašin, sin Ivkov
Juraj, sin Obradov	Radosav, Božidarev
Dragoje, njegov sin	Baština Radoja, sina Božidareva
Stipan, sin Mateja	Vukić, sin Božidarev
Radosav, negov sin	Ivaniš, sin Obradov
Radosav, njegov brat	Niko, njegov brat
Tvrtko, sin Stipkov	Đura, njegov brat
Ivaniš, sin Vlajkov	Radovan, sin Vukosavljev
Ivan, njegov brat	Mirlo, njegov brat
Radan, njegov brat	Cvitko, sin Mirilov
Stipko, njegov brat	Baština Radice, u ruci udovice Jelice
Pavle, sin Đorđev	Toma, njegov sin
Baština Pavina, sina Radojeva u ruci Mateja Juričina	Baština Radojine, sina Božidareva u ruci ( nepročitano)
Baština u ruci Mustafe Sinanova i Alije, sina Mustafina, vojnik tvrđave Skradi	Pavle, sin ( nepročitano)
Šimun, njegov brat	Radko, sin Milkov
Nikola, njegov sin	Dobrovac, njegov brat
Vladko, sin Maraljev	Dragoje, sin Stipkov
Vukić, njegov brat	Ivan, sin Dobrovčev
Ivaniš, njegov brat	(nepročitano) Radojina, Radosavov
Stipan Marunić	Radko Marunić
Nikola Hrgić	Vladislav, Krasjanov(?)
Bogdan, njegov sin	Radica, njegov sin
Radojina, sin Krasjanov	Matej, sin Božidarev
Badurin(?), sin Petrov	Ivan, njegov brat
Mihovil, njegov brat	Radivoj, njegov brat
Radmil, sin Badrinov	Nikola, njegov brat
Matej, njegov brat

Selo je Turcima donosilo sljedeće prihode:

Pristojba36

Ispendža1850

pšenica, 6 kejla, iznos90

ječam, 140 kejla, iznos1400

proso, 23 kejla, iznos230

zob, 29 kejla, iznos145

bostan56

bostan (lubenica)24

ušur od sijena, 2 kola, iznos40

med75

porez na svinje50

nijabet, mlađarina i poljačina110

Svega4082 (akči - srebrnjaka)

Popis imena koji ovdje donosimo lošim poznavateljima srednjovjekovnih imena zvuči čudno, međutim ta se imena redovno pojavljuju u to doba( i ranije) u ovim krajevima, kao i u Splitu i Zadru.

Opširniji i širi popis kućanstava ovoga područja je iz 1550. godine i u njemu se spominju sljedeća sela: Boganci ( Stokci) -17 kuća, Bidračić -6 kuća, Gajin -8 kuća, Ljubićina -20 kuća, Brskalje -17 kuća, Šišnjar -1 kuća, Preković -15 kuća, Otavice -23 kuće, Gradčac -34 kuća, Miočić -15 kuća, Biočić –27 kuća, Tepljuh –9 kuća, Vitani –11 kuća, Parčić –9 kuća, Siverić –22 kuće, Badanj –17 kuća, Suhovare –27 kuća, Velušić –4 kuće, Goranci –5 kuća i Drniš( varoš ) – 295 kuća.

VLASI NAHIJE PETROVO POLJE

Selo Boganci, drugo ime Stokci (?), pripada Petrovom polju, u džematu primićura Blaža, sina Markova

Marko, sin Radojev	Đorđe, sin Markov
Dragiša, sin Vukšin	Toma, sin Matejev
Bogdan, sin Matejev	Tomaš, sin Martinov
Matej, sin Radovanov	Radosav, sin Vukimirov
Radoje, sin Pavkov	Bartol, sin Matejev
Vukman, sin Mateje	Vukdrag, sin Radojin
Marko, sin Simunov	Lilin (?), sin Simunov
Martin, sin Dragićev	Brano Radoje, sin Tvrdkov
Dujan, sin Milanov

Broj kuća: 17

Selo Bidračić, to je ispastiše na kraju Petrove gore, u džematu spomenutog primićura Blaža

Radica, sin Vukšin	Milašin, sin Radojev
Martin, sin Lukin	Pavle, sin Marojev
Jakov, sin Radojev	Milan, sin Pavkov

Broj kuća: 6

Selo Gajin u džematu spomenutog primićura Blaža

Luka, sin Ivkov	Pavle, sin Tonićev
Matej, sin Jurjev	Ivaniš, sin Brajicin
Toma, sin Ivanov	Vukimir, sin Radičin

Čift zemin, u ruci Alije i Husejna, sinovi dizdara Tur i Alije i Pervana, vojnika u tvrđavi, sada u ruci Marka, sina Matejeva, i Grgura, sina Pavkova, iz sela Gajin, uz tapijsku pristojbu od 24 akče, 2 baštine.

Broj kuća: 8

Selo Ljubićina u džematu spomenutog primićura Blaža

Milenko, sin Simunov	Anton, sin Ivišin
Dolin, sin Radovanov	Jaka, sin Stipanov
Juraj, sin Matejev	Matej, sin Stanekov
Martin, sin Stankov	Ivan, sin Radojev
Grgur, sin Ružičev	Matej, sin Ruj kov
Grgur, sin Šimunov	Stipan, sin Mihovilov
Vukdrag, sin Nikin	Grgur, sin Jakovljev
Marko, sin Martinov	Vukota, sin Božidarev
Radosav, sin Ljubojev	Baština Ivana, sina Banićeva, sada u ruci Hasana i Balije, sinova Ivanovih
Šimun, sin Petrov	Stipan, sin Mihovilov

Broj kuća: 20

Selo Brskalje

Martin, sin Radivčev	Radoje, sin Ivanov
Jaka, sin Ivanov	Marko, sin Dragićev
Jakov, sin Tomašev	Martin, sin Matejev
Radica, sin Petrov	Juraj, sin Ivanišev
Draža, sin Radulov	Radovac, sin Vukićev
Radoje, sin Brankov	Matijaš, sin Pavelov
Nikola, sin Vučkov	Vukdrag, sin Dragojev
Toma, sin Vukićev	Baština Malkoča, u ruci Balije, njegova sina Dolin, sin Obradov

Broj kuća: 17

Mezra Šušnjar, u blizini Sedd-i*Ramića

Petar, sin Vukićev

Broj kuća: 1

* Riječ sedd znači bedem ili granica, pa bi se ovo moglo protumačiti kao Ramićev bedem. Čitanje, međutim, nije sasvim sigurno.

Selo Preković

Vukosav, sin Radosavljev	Vladisav, sin Petrov
Vukić, sin Vladkov	Đurađ, sin Stipkov
Pavel, sin Stipkov	Radoje, sin Vukosavljev
Radivoj, sin Vukosavljev	Ivan, sin Radiradov
Radovan, sin Radičin	Milko, sin Pavkov
Radica, sin Ivanov	Milko, sin Ivanov
Cvitko, sin Radičin	Vukica, sin Obradov
Ivan, sin (nepročitano)

Broj kuća: 15

Selo Otavice

Grgur, sin Ivanov	Obrad, sin Tomašev
Vukosav, sin Radičin	Cvitoje, sin Dragojev
Baština Kara Hasana, u ruci Murada, sada u ruci Pavela, sina Ivanova, uz tapijsku pristojbu	Stipan, sin Vukosavljev
Mihovil, sin Radkov	Radosav, sin Radojin
Pavel, sin Miletin	Nikola, sin Milićev
Radica, sin Marićev	Nikola, sin Lukin
Ivan, sin Markov	Cvitan, sin Radojev
Radeš, sin Radosavljev	Đurađ, sin Vukićev
Radoj, sin Ivanov	Jurko, sin Radkov
Baština Alije, sina Mustafina, u njegovoj ruci	Baština Husejna sina Alijina u njegovoj ruci
(nepročitano), sin Mustafin	Ivan, sin Radkov
Ivan, sin Radojev

Broj kuća: 23

Selo Gradčac

Šimun, sin Petrov	Nikola, sin Jurjev
Šimun, sin Jurkov	Juraj, sin Dragićev
Maroje, sin Pavelov	Ivaniš, sin Đorđev
Đorđe, sin (nepročitano)	Ivan, sin Matejev
Dragić, sin Tvrdkov	Juraj, sin Vukićev
Radovan, sin Vukosalov	Ivan, sin Vukosalov
Juraj, sin Obradov	Dragoje, sin Radosavov
Ivaniš, sin Obradov	Vukdrag, sin Radojinin
Vukašin, sin Ivkov	Ivaniš, sin Vladkov
Radmilo, sin Radičin	Petar, sin Ivanišev
Hasan, sin Kojin	Marko, sin Dragićev
Radmil, sin Badrinov	Pavel, sin Badrinov
Ivan, sin Matejev	Baština Vujina, sina Radojeva, U ruci Vladka, sada u ruci Tome, Njegova sina
Baština Radoja, sina Božidareva, U ruci Vukić Ivka	Baština Mustafe Sinanova, sada u ruci Mirka ( nepročitano)
Baština Alije, sina Mustafina, sada U ruci Radice, sina Ivkova, uz Tapijsku pristojbu od 30 akči	Kolin, sin Radosavljev
Radica, sin Vladkov	Radoj, sin Petrov
Juraj, sin Mrkuno

Broj kuća: 34

Selo Miočić

Ivan, sin Miloradov	Ilijas, sin Iskenderov
Vukić, sin Ilijin	Ivko, sin Belučev(?)
Baština Radice Vladkova, u ruci Rustema, sina Šahinova	Hasan, sin Šahina
Jako, sin Radojev	Kovan, sin Ivanov
Milko, sin Đorđev	Vuksav, sin Radivojev
Baština Mustafe sina Vitomirova	Baština zemin crkve i čair, u ruci
Sada u ruci Alije, sina Mirakova, Zeta Mustafina	Iskenderova, brata spomenutog Abdije
Radoje, sin Vidakov	Stipan, sin Vukićev
Tomaš, sin Milanov

Broj kuća: 15

Selo Biočić

Baština Cvitka Milkova, u ruci Radoša, sin Ljubičićev	Ivaniš, sin Ljubičićev
Cvitko Kovač	Miloš, sin Đorđev
Radko, sin Radojev	Radosav, sin Vukosavljev
Vukašin, sin Vučetin	Radoje, sin Radkov
Radko, sin Radosavljev	Baština u ruci Radmana, sina Seljakova
Radko, sin Radovanov	Milivoj, sin Vukašinov
Radešin, sin Stankov	Radovan, sin Stankov
Radica, sin Radovanov	Miloje, sin Vukašinov
Radešin, sin Stankov	Radovan, sin Stankov
Radica, sin Radovanov	Ali, sin Miladinov
Radosav, sin Gruičin	Bulat, sin Brajičin
Vukosan, sin Radojinin	Petar, sin Radešinov
Mile, sin Jankov	Ferhat, sin Miladinov
Baština Vukosava, sada u ruci Jake I Rade, sinova Radenkovih, uz Tapijsku pristojbu 30 akči	Šemrak (?), sin Radojev
Šimerd, sin Vukosavljev	Mihail, sin Radešinov

Broj kuća: 27

Selo Tepljuh

Radoje, sin Krivićev	Vukdrag, sin Radojev
Radoje, sin Radičin	Radoje, sin Damjanov
Radoje, sin Đuranov	Baština Mehmuda Večerinova, sada
Baština Iskendera, u ruci Jakuba njegova sina	Baština Radosava Đorđeva, u ruci Jake, sina Damjanova i Mile Dragićeva
Šahin, sin Iskenderov

Broj kuća: 9

Selo Vitani

Juraj, sin Radojev	Radivoj, sin Jurinin
Vukašin, sin Stipanov	Grgur, sin Grkovićev
Šimun, sin Dejanov	Radosav, sin Jurjev
Jaka, sin Matejev	Jaka, sin Radovanov
Vukdrag, sin Antolov	Juraj, sin Pavlov
Ivan, sin Radojev

Broj kuća: 11

Selo Parčić pripada Petrovoj gori

Radosav, sin Đorđev	Radoj, sin Đorđev
Bratoj, sin Vukašinov	Vukmir, sin Vukićev
Murad, sin Vukašinov	Mehmed, sin Hamzin
Đorđe, sin Nikolin	Orad, sin Đorđev
Ivko, sin Nikolin

Broj kuća: 9

Selo Siverić

Nikola, sin Radojinin	Janko, sin Radosavljev
Vukša, sin Vukosavljev	Cvitko, sin Vukšina
Baština Alije, sina Kasimova, Sada u posjedu Ferhada i Vukosava, sina (nepročitano)	Vlad, (sin) Radičin
Radoje, sin Vukčev	Radojina, sin Radihnin
Ahmed, sin Cvitkov	Medko (?) sin Vukov
Vukić, sin Vukov	Baština Vuksana, sina Ivaniševa, U ruci Nikole Karana
Pavle, sin Vukov	Dragić, sin Stipanov
Vukašin, sin Radosavljev	Vučeta, sin Radmanov
Mileta, sin Markov	Vukić, sin Radosavljev
Vukosav, sin Stipanov	Baština Tvrtka Đorđeva, Sada u ruci Radovana Vukova
Baština Jovana Nikolinova, u ruci	Radoje, sin Tvrdkov
(nepročitano) Vukosavljeva

Broj kuća: 22

Selo Badanj u džematu kneza Stipka, sina Ivaniševa

Ivko, sin Vukasov	Vukić, sin Obradov baštini Ivaniševoj
Cvitko, sin Radojin	Živko, sin Ivanišev, na baštini Ivaniševoj
Baština Mustafe, u ruci	Baština Petra, u ruci Radana, sina Radosavljeva
Ivko, sin Vukojev	Baština Velije, sada u ruci kneza Stipka Ivaniševa
Milko, sin Stipanov	Pavko, sin Radojin
Baština Mehmeda, u ruci Jurja, sina Dragobradova	Obrad, sin Ivanišev
Raosav, sin Milobradov	Vid, sin Jurarešev (?)
Ivan, sin Ronov (?)

Broj kuća: 17

Selo Suhovare

Radko, sin Jurjev	Vukac, sin Đorđev
Nikola, sin Vukšin	Radojina, sin Vukdragov
Juraj, sin Brajanov	Radosav, sin Milkov
Cvitko, sin Bogdanov, na baštini	Bašđtina Radosava, u ruci Sefera, sada u ruci Nikole Sirotana
Vladko, sin Obradov	Radosav, sin Radičin
Radojina, sin Jurjev	Đuro, sin Radkov
Radica, sin Vladkov	Nikola, sin Dragojev
Radica, sin Vlaćev	Vukosav, sin Dujin
Mrčeta, sin Jurkov	Milko, sin Vukšin
Bublač (?), sin Dobrivojev	Radosav, sin Radojinin
Dragić, sin Radojev	Vukić, sin Vladosavljev
Lazar, sin Milićev	Radoje, sin Vukdragov
Kasim, sin Jusufov	Vukac, sin Vladosavljev
Pavel, sin Putičićev (?)

Broj kuća: 27

Selo Velušić

Tvrdko, sin Radojev	Pavel, sin Radosavljev
Vukdrag, sin Radojinin	Radica, sin Radonićev

Broj kuća: 4

Selo Goranci

Stanko, sin Radovanov	Ivan, sin Radičin
Dragić, sin Brankov	Jerak, sin Radojinin
Seljak, sin Vladkov

Broj kuća: 5

Varoš tvrđave Drniš

Varoš se sastoji iz dva dijela: kršćanskog i muslimanskog. Ovdje je ubilježen dio koji je u posjedu vlaha, a dio koji pripada muslimanskoj raji ubilježen je u rajinskom defteru. Tako je bilo zabilježeno u starom defteru, pa se tako upisuje i u novi.

Blaž, sin Jovanov	Baština Tomaša, u ruci Mateja Sina Jovanova
Tomaš, sin Vukojev	Ilija, sin Jurjev
Martin, sin Jurjev	Baština Radosavova, u ruci Jurja Jelovca
Mile, sin Vukašinov	Radosav, sin Milkov

Broj kuća: 8

SVEGA:

Varoš: 1

Sela: 18

Mezri: 1

Broj kuća: 295, svaka kuća po 150 akči, pristojba 44 250.

Oslobođenjem ovih krajeva od Turaka započinje u doba Kandijskog rata 1647. a uoči Bečkog rata 1683. godine ovaj kraj je konačno oslobođen od Turaka, iako je turska opasnost prestala tek iz 1715. nakon poraza Turaka pod Sinjom. Tursku vlast je zamijenila Venecija koja ovim područjem vlada sve do svog kraja 1797. g. kada ju je srušio Napoleon Bonaparte. Staro stanovništvo iz turskih vremena i novo pridošlo stanovništvo iz Bosne i Hercegovine se izmiješalo. Mletačka vlast je u toj "novoj stečevini" stanovništvu podijelila zemlju na plodouživanje uz obavezu obrađivanja zemlje. Da bi vlast imala točne podatke o darovanoj zemlji izrađen je katastar. Zemlja je davana u nasljedstvo po liniji, a po smrti zadnjeg muškog potomka morala se vratiti državi. Razlog za to je što su zemljoposjednici zapravo vojnici. Vrhunac venecijanske uređenosti posjedovnih odnosa predstavlja Grimmanijev zakon izdan 25. o4. 1756. g. Tim zakonom su precizno uređeni posjedovni odnosi, a prethodno su izrađene katastarske mape.

Donosimo popis sela Otavice prema faksimilu

Ante: Maglić ___________________ Ljudi u vojsci -----